Civic City of Lubartów

Raport o stanie gminy to nie jest zwykły dokument urzędowy. To jeden z najważniejszych momentów w lokalnej demokracji - chwila, w której mieszkańcy i radni powinni wspólnie odpowiedzieć na pytanie: w jakim kierunku zmierza miasto i czy działania władz są skuteczne.

Analiza raportów o stanie Gminy Miasto Lubartów za lata 2018-2024 pokazuje jednak wyraźną sprzeczność.

Z jednej strony miasto dysponuje dużą ilością danych i prowadzi liczne działania inwestycyjne.

Z drugiej - sposób prezentacji tych danych oraz praktyka funkcjonowania raportu nie pozwalają w pełni ocenić ich znaczenia ani skuteczności. Jeszcze ważniejszy wniosek dotyczy jednak nie samego dokumentu, lecz lokalnej praktyki jego funkcjonowania.

W ramach prac nad dokumentem skierowaliśmy wnioski o udostępnienie informacji publicznej zarówno do Burmistrza Miasta Krzysztofa Paśnika, jak i indywidualnie do wszystkich radnych Rady Miasta Lubartów. Celem było uzyskanie odpowiedzi na podstawowe pytania: czy i w jaki sposób mieszkańcy mają wpływ na raport, czy radni podejmują działania w tym zakresie oraz jak wygląda rzeczywisty proces przygotowania dokumentu, który stanowi podstawę udzielenia wotum zaufania.

Na 21 radnych odpowiedzi udzielił tylko jeden.

Ten fakt ma znaczenie zasadnicze. Pokazuje bowiem nie tylko ograniczenia informacyjne, ale także realny stan lokalnej komunikacji politycznej wokół jednego z najważniejszych narzędzi kontroli w samorządzie. Jedyna udzielona odpowiedź przez radnego Artura Kuśmierzaka wskazuje, że obecny model spełnia wymogi ustawowe, ale wymaga rozwoju w zakresie dialogu społecznego, w szczególności wcześniejszego informowania mieszkańców, zbierania uwag oraz bardziej przejrzystej prezentacji danych. Jednocześnie z odpowiedzi skierowanej od burmistrza wynika, że raport traktowany jest przede wszystkim jako dokument sprawozdawczy, oparty na danych, które „nie podlegają zmianie”, a udział mieszkańców realizuje się głównie poprzez ustawową debatę nad raportem.

Zestawienie tych stanowisk prowadzi do kluczowego wniosku: formalne mechanizmy istnieją, ale ich praktyczne funkcjonowanie nie zapewnia pełnej przejrzystości ani realnego włączenia mieszkańców w proces oceny działań władz. Dodatkowym problemem jest to, że sam raport - mimo że stanowi podstawę debaty i głosowania nad wotum zaufania - nie pokazuje w uporządkowany sposób, jak ta debata przebiegła i jaki był jej rezultat. Informacje te są jawne, ale rozproszone w wielu źródłach: w Biuletynie Informacji Publicznej, protokołach sesji czy systemach głosowań. W efekcie powstaje sytuacja, w której raport opisuje miasto, ale nie pokazuje, jak został oceniony.

Dlatego podstawowa rekomendacja płynąca z naszej analizy ma charakter organizacyjny i możliwy do wdrożenia bez zmiany przepisów: Każdy raport o stanie gminy powinien zawierać odrębny rozdział dokumentujący procedurę rozpatrzenia raportu za rok poprzedni. Rozdział ten powinien obejmować w szczególności: datę publikacji raportu, informacje o działaniach informacyjnych lub spotkaniach organizowanych przez urząd lub radnych, udział mieszkańców (zgłoszenia i wypowiedzi), przebieg debaty, wynik głosowania nad wotum zaufania oraz powiązanie z procedurą absolutoryjną. Nie wymaga to tworzenia nowych danych - jedynie uporządkowania tych, które już istnieją. Jednocześnie pozwala przekształcić raport z dokumentu opisowego w rzeczywiste narzędzie kontroli społecznej. Celem tej analizy nie jest podważanie działań miasta ani kwestionowanie obowiązujących przepisów. Lubartów jest miastem aktywnym - inwestuje, rozwija się i podejmuje inicjatywy. Kluczowe pytanie brzmi jednak: czy te działania są skuteczne i czy odpowiadają na najważniejsze wyzwania, takie jak spadek liczby mieszkańców, starzenie się wspólnoty czy ograniczona partycypacja społeczna. Spróbujmy na to pytanie odpowiedzieć.

 

Grant realizowany ze środków Unii Europejskiej w ramach projektu SPLOT WARTOŚCI 2.0.